Beluister de MarktRappodcast over de ontwikkelingen op de energiemarkt

Luister de nieuwste podcast

In deze eerste MarktRappodcast van 2026 blikken de marktexperts van Vattenfall terug op een maand waarin zowel het weer als geopolitieke ontwikkelingen de energiemarkten sterk beïnvloedden. December kende grote uitschieters: van ongewoon zachte dagen tot de koudste kerst in dertig jaar. Ondanks die kou bleven de gasprijzen eerst opvallend stabiel dankzij vertrouwen in LNG‑aanvoer, maar begin januari volgde alsnog een duidelijke prijsstijging. Ook de dalende vullingsgraden van Europese gasbergingen spelen hierbij een belangrijke rol.

Daarnaast zorgen de wederzijdse aanvallen van Rusland en Oekraïne op elkaars energie‑infrastructuur voor de nodige spanningen. Daar bovenop is er ook nog de onrust in Iran en de arrestatie van de Venezolaanse president Maduro door de VS, die voor extra onzekerheid op de energie‑ en oliemarkten zorgt. In de podcast bespreken de experts hoe deze ontwikkelingen hebben doorgewerkt in de energieprijzen en wat dit betekent voor de prijsverwachtingen en risico’s voor de komende maanden.

De groei van AI en het dataverbruik, en de daarmee gepaard gaande toename van het aantal datacenters, leidt ook tot een grotere energievraag vanuit die sector, met alle gevolgen van dien voor het toch al overvolle elektriciteitsnet. Wat die impact is, bespreken de energie‑experts eveneens in deze podcast. Daarnaast komt ook de invoering van de Europese CBAM‑maatregel (Carbon Border Adjustment Mechanism) aan bod; deze moet in Europa zorgen voor een eerlijker speelveld voor CO₂‑intensieve producten. Tenslotte kijken de experts vooruit naar wat deze maand belangrijk wordt om te volgen, zoals de ontwikkeling van de CO₂‑prijzen en de impact van koud weer op de gasmarkt. Er zijn dus weer genoeg redenen om te luisteren naar de MarktRappodcast.

Dit alles hoort (of leest) u in deze 26:04 minuten durende aflevering van de MarktRappodcast. Ook onze eerdere podcasts zijn op Spotify terug te vinden.

Heeft u vragen?

Heeft u een vraag over de energiemarkt of over energie in het algemeen? Mail deze dan naar podcast@vattenfall.nl. We behandelen uw vraag graag in een volgende podcast.

Lees de podcast

Dit is MarktRappodcast, een maandelijkse podcast van Vattenfall. In deze podcast bespreken we met marktexperts de belangrijkste trends en ontwikkelingen op de energiemarkt en andere energie gerelateerde onderwerpen. 

Peter Kortstra: Welkom bij de eerste MarktRappodcast van 2026. Een heel nieuw energiejaar ligt voor ons. En ja, als dat jaar net zo enerverend wordt als de afgelopen weken, dan belooft dat nogal wat. Maar goed, daar gaan we het zo nog zeker over hebben. Ik stel graag eerst eventjes de experts van deze maand aan u voor. Dat zijn Tessa Terhoeve en Rick Marsman en mijn naam is Peter Kortstra.

Welkom Tessa en Rick, fijn dat jullie er ook deze keer weer bij kunnen zijn. Ja, ik zei het al in mijn inleiding: er is de afgelopen weken best veel gebeurd. En hoewel de kerstperiode doorgaans wat rustiger is omdat alles toch wel plat ligt, om zo te zeggen; minder productie, minder industrie — in ieder geval op een lager pitje draait — zagen we nu juist heel veel ontwikkelingen op de energiemarkt. En het lijkt me goed dat we daar straks even uitgebreid over gaan hebben. Maar zoals te doen gebruikelijk wil ik graag van jullie horen wat jullie opviel de afgelopen maand. Dus laten we daarmee beginnen. Tessa, mag ik bij jou beginnen? Wat viel op in de afgelopen maand?

Tessa: Ja, zeker. Wat mij is opgevallen de afgelopen maand — en nu ook in de eerste weken — is dat de gasvraag is toegenomen. En dat zagen we in december en nu ook in de eerste weken van januari, met name door het koude weer dat we hebben gehad. Dat is mij met name opgevallen.

Peter: Rick, wat is jou opgevallen de afgelopen weken?

Rick: De maand december was eigenlijk een maand van uitersten als je kijkt naar het weer. Het begin van de maand begonnen we nog met temperaturen van ergens rond de 15 graden, en we eindigden de maand met de koudste kerst in 30 jaar. En er waren ook nog allerlei geopolitieke ontwikkelingen die de afgelopen periode speelden. Aan het eind van de maand zag je - het al jaren terugkerende - gebeuren in de oorlog tussen Rusland en Oekraïne, en dat de gasinstallaties van Oekraïne weer werden aangevallen. Dat zorgde voor een prijsopdrijvend effect aan het einde van het jaar.

Peter: Dat was de korte terugblik op de afgelopen maand. Dan wil ik wat dieper ingaan op wat er allemaal speelde. Jullie noemden een aantal aspecten net al. Ik denk dat we die gebeurtenissen even afzonderlijk moeten behandelen: twee elementen - het weer en de geopolitieke situatie. Laten we daar een onderscheid in maken. Je noemde het net al, Rick: in Oekraïne werden energie‑infrastructuren aangevallen, eigenlijk ook over en weer. Oekraïne had ook drones afgevuurd naar Rusland, naar de Russische infrastructuur. En we hadden nog de ontwikkelingen in Venezuela. Maar laten we even bij het eerste beginnen: het weer. Wat was de invloed van het weer op de energiemarkt in december, Rick?

Rick: Aan het begin van december daalden de prijzen op de kortere termijn, omdat we milde weersverwachtingen hadden en goede LNG‑toevoer. Alles bij elkaar zorgde dat voor een prijsdaling. Voor de maand‑vooruit zaten we rond de 27 à 27,5 euro. Langzaam, richting kerst, werden de weersverwachtingen kouder en zag je de prijzen oplopen. Aan het einde van de maand was er toch weer een daling, omdat milder weer werd verwacht. Uiteindelijk begonnen we in januari weer een stuk kouder; dat zorgde voor prijsstijging. Op dat moment dacht de markt, met de LNG‑toevoer die we hebben, dat we het wel makkelijk zouden rooien.

Peter: Je zei “dacht”, is dat anders?

Rick: Ja, in de week waarin we nu opnemen (15/16 januari) is duidelijk te zien dat de markt ongeruster is geworden. De komende weken wordt het weer kouder dan gemiddeld. Deze week zagen we over de eerste vier dagen een prijsstijging van meer dan 20%, en ook vanochtend bij de opening een hogere prijs. De markt is ongeruster geworden door de nieuwe koude periode die eraan komt.

Peter: We nemen dit op op 15/16 januari; dan kunnen we het in perspectief plaatsen. Wat is de trigger dat het nu zo in stijging zit?

Rick: Enerzijds het koudere weer dat weer aankomt. Daarnaast de spanningen rond Iran. Als de Straat van Hormuz dicht zou gaan bij escalatie, komen er minder of geen schepen deze kant op; dat kan de prijs verder opdrijven. Meer geopolitieke onrust draagt daaraan bij.

Peter: We hadden de aanvallen van Oekraïne en Rusland over en weer, Venezuela, en recent onrust in Iran. Dat helpt niet. De markt versterkt het effect ook: omdat de prijs zo hard stijgt, gaan stop‑lossstrategieën af waarbij posities worden dichtgekocht om verlies te beperken. Dan krijg je nog meer vraag, waardoor de prijs nog harder stijgt. Aan het begin van deze winter, al een beetje zichtbaar in het najaar, waren de gasvoorraden minder goed gevuld dan het jaar ervoor: een fors lagere vullingsgraad. Hoe ontwikkelde de gasmarkt zich in december en welke factoren waren doorslaggevend? Neem LNG mee, Rick.

Rick: De LNG‑toevoer is nog steeds goed. We begonnen het stookseizoen met minder gevulde opslagen dan het jaar ervoor; daardoor heb je minder buffer. In eerste instantie dacht iedereen: met een gemiddelde winter komt het wel goed. We krijgen geen tekort waardoor we in de kou komen te zitten. Maar voor het komende seizoen kan er krapte komen bij het vullen.

Peter: De verwachting is dat het de komende tijd kouder wordt, dus de gasvraag neemt toe. Ik begreep ook dat in delen van Azië de temperatuur daalt, waardoor de vraag naar LNG toeneemt. Moeten we ons zorgen maken, Tessa?

Tessa: Zorgen maken niet per se. De genoemde factoren zorgen nu wel voor prijsstijging, en dat zal doorzetten als je naar die factoren kijkt. De gasbergingen: in Europa hebben we nu een vullingsgraad van 52%, zo’n 12-15 procentpunt lager dan vorig jaar rond dezelfde tijd - aanzienlijk slechter dan we gewend zijn. Het is niet zo dat we in de kou komen te zitten; maar prijsstijgingen zie je zeker. Bovendien is dit deels een correctie op eerder heel optimistische prijzen rond 27 euro; daar was weinig reden voor behalve goede LNG‑toevoer. Die iets hogere prijs is niet zo gek. Voor volgende winter zit het risico in de vullingsgraad; dat zal de zomerprijzen ondersteunen, want in de zomer vullen we de gasbergingen. We zagen vorige zomer ook dat in zo’n markt de zomerprijzen stijgen omdat iedereen weet: er is veel vraag om te vullen. Dat effect is aanwezig en zien we nu al: de zomerprijzen stijgen. Gisteren was het tipping point: de zomer is duurder geworden dan de komende winter - een bijzondere situatie.

Peter: De temperatuur in Azië is ook van invloed op onze energiemarkt, omdat de vraag naar LNG daar toeneemt. We hadden begin december aanvallen van Rusland en Oekraïne over en weer. Wat was er aan de hand en wat was de invloed op energieprijzen?

Tessa: Aanvallen op energie‑infrastructuur zien we al langer, met name Russische aanvallen op productielocaties van Naftogaz (Oekraïense aardgasproducent). Eerst werd er nog Russisch gas door Oekraïne vervoerd, maar met nieuwe regels en voornemens wordt dat steeds minder. Daardoor is het voor Rusland interessanter om die infrastructuur aan te vallen. Oekraïne kan dan in het binnenland minder gas produceren en moet gaan importeren van buurlanden - de Europese vraag neemt toe. Oekraïne heeft de grootste gasopslagen van Europa; het was belangrijk voor doorvoer van Russisch gas én opslagcapaciteit. Jaren geleden gebruikten we Oekraïne als extra buffer voor Europa in de winter. Nu is het andersom: nu gebruikt Oekraïne ons voor gas.

Peter: Een andere ontwikkeling is het ingrijpen van de VS in Venezuela: de ontvoering/arrestatie van Maduro, officieel vanwege drugsimport, maar het lijkt steeds meer te gaan om de olievoorraad van het land. Venezuela heeft de grootste olievoorraad ter wereld, meer dan Saoedi‑Arabië. Wat is de invloed daarvan op de energieprijzen?

Tessa: Venezuela heeft veel olie, maar benut dat slecht. Het land is nu verantwoordelijk voor ongeveer 1% van het aanbod; het lijdt onder corruptie, mismanagement en westerse sancties, waardoor niet al het aanbod vraag vindt. Op korte termijn is er niet opeens veel minder olie beschikbaar; dat kleine aandeel kan elders worden opgevangen. Op middellange termijn kan het anders zijn, maar je kunt daar niet van de ene op de andere dag produceren: velden en pijpleidingen lekken; je zou bijna opnieuw moeten beginnen. De olieprijs is nu ook niet zo hoog; dat maakt investeren in zulke risicovolle velden minder aantrekkelijk. Uiteindelijk zouden Amerikaanse partijen kunnen instappen en exporteren; dan kan de olieprijs wereldwijd dalen. In deze podcast gaat het vooral om elektriciteit en gas; de link is de politieke risicopremie. Met Oekraïne en Iran erbij is de markt onzekerder; dat zorgt voor een prijsstijging - ook op gasmarkten.

Peter: Wat is exact het verband tussen olie en gas? Vroeger schreven we daar vaak over; nu minder, omdat de directe koppeling weg is.

Rick: Tot begin van dit decennium (rond 2021) ging die koppeling weg: Europese gasbeurzen zoals TTF indexeren niet meer op olie (Brent). In Azië worden lange‑termijn LNG‑contracten nog wel gebaseerd op Brent. Gaat Brent omhoog, dan worden die lange‑termijn LNG‑contracten duurder en legt dat een bodem onder LNG‑tarieven wereldwijd; dan komt LNG niet naar Europa als elders lange‑termijnprijzen hoger zijn. Olie beïnvloedt daarnaast macro‑economisch de gasmarkt en via scheepvaartkosten (olie voor LNG‑transport). De directe koppeling via pijpleidinggas is er niet meer, maar indirect is er invloed.

Peter: Per 1 januari is het Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) stapsgewijs ingevoerd: een CO₂‑heffing op energie‑intensieve producten die van buiten de EU worden geïmporteerd — om oneerlijke concurrentie te voorkomen. De regeling bestond al in rapportage‑vorm; nu is ze echt van kracht. Kun je kort aangeven wat CBAM beoogt?

Tessa: CBAM verplicht importeurs te betalen voor de CO₂ die is vrijgekomen bij de productie van geïmporteerde goederen. Doel: een gelijk speelveld voor Europese producenten die wél betalen voor uitstoot, en een prikkel voor producenten buiten de EU om te vergroenen. CO₂‑rechten zijn onlangs fors gestegen en men verwacht verdere stijging.

Peter: Wat merken bedrijven in de praktijk? Helpt dit hun concurrentiepositie?

Rick: Het zou moeten zorgen voor bescherming van de interne industrie binnen Europa. Maar met zoveel geopolitieke spanningen is het lastig het effect precies te bepalen; plussen en minnen van andere factoren wegen mee.

Peter: Er is veel geschreven over de opkomst van AI, de groei van datacenters en het energieverbruik daarvan. Wat zijn de gevolgen voor het energieverbruik, Rick?

Rick: In 2024 was het aandeel van datacenters in het elektriciteitsverbruik in Nederland iets minder dan 5%. TenneT verwacht richting 2030 een aandeel van 10–15%. De toename komt met name door AI en verdere intensivering van datagebruik.

Peter: En de gevolgen voor het energienet?

Tessa: TenneT vreest overbelasting door de aansluiting van nieuwe datacenters, met name in Noord‑Holland. Een deel van de datacenters heeft de vergroting of nieuwe aansluitingen al aangevraagd vóórdat de wachtrij ontstond; die komen er waarschijnlijk nog bij. We lopen tegen fysieke beperkingen van het net aan. AI‑datacenters verbruiken bovendien meer stroom dan traditionele apparatuur. Hoeveel de vraag precies toeneemt is onzeker: TenneT denkt richting 15%, PBL rond 10%. Datacenters hebben een redelijk stabiele elektriciteitsvraag. Om inpassing mogelijk te maken is flexibiliteit nodig in hun vraag, afhankelijk van de toepassing (soms kan verwerking wachten, soms niet). Dat wordt al getest.

Peter: Datacenters vormen een lastige sector: veel elektriciteitsverbruik terwijl er krapte is, maar we willen wel profiteren van AI en data‑opslag.

Peter: Is het gelijkmatige verbruiksprofiel van datacenters een voordeel?

Tessa: Het maakt de vraag voorspelbaarder dan een grillig profiel, dus in die zin een voordeel. Anderzijds is het moeilijker te combineren met volatiele opwek zoals zon en wind. Als zon en wind tegenvallen en er is toch de hele dag door vraag, is dat lastig.

Peter: Volgens mij hebben we de belangrijkste ontwikkelingen besproken. Wat verwachten jullie de komende maand? Rick, mag ik bij jou beginnen?

Rick: Diverse marktpartijen verwachten aan het begin van het jaar dat CO₂‑prijzen dit jaar mogelijk 40% kunnen stijgen. Daar ben ik benieuwd naar.

Tessa: Ik let op de gasprijs. We hebben grote bewegingen gezien en er worden relatief lage temperaturen voorspeld in Europa voor de komende weken.

Peter: Dankjewel, Tessa en Rick. We zijn aan het einde van de eerste podcast van 2026. Heeft u een vraag voor onze experts of wilt u dat er een onderwerp aan deze tafel behandeld wordt? Stuur een berichtje naar podcast@vattenfall.nl. Bedankt voor het luisteren en tot volgende maand.

--EINDE--