De geothermische warmtetransitie van Nederland

Geothermie kan de warmtetransitie versnellen

Nederland zet momenteel vol in op de ontwikkeling van geothermische energie. Geothermische energie (ook wel aardwarmte) is warmte die diep uit de aarde komt. Men pompt heet water van meer dan 500 meter diep omhoog. Dit warme water dient om huizen, gebouwen en kassen te verwarmen. Na afgifte van de warmte stroomt het afgekoelde water via een tweede put weer terug de bodem in.

150 warmteprojecten in ontwikkeling

De nieuwe Warmtewet heeft mogelijkheden gecreëerd voor meer en grotere collectieve stadswarmte­netwerken, die afhankelijk zijn van fossielvrije energiebronnen. Op dit moment zijn er zo'n 150 nieuwe warmteprojecten in ontwikkeling in het hele land. Geothermische warmte - waarbij putten van twee tot drie kilometer diep in de grond worden geboord en de warmte uit het binnenste van de aarde wordt gebruikt voor de warmteproductie - speelt een belangrijke rol in die ontwikkeling.

Momenteel wordt slechts 11,2 procent van de huizen in het land verwarmd met iets anders dan gas. Naar verwachting zal geothermische warmte, samen met bronnen zoals restwarmte van datacenters, dit percentage de komende jaren helpen verhogen.

Gunstige omstandigheden voor geothermische warmte

Nederland heeft zeer gunstige omstandigheden voor geothermische warmte. De zandsteenlagen in de ondergrond zijn poreuzer dan het gesteente in bijvoorbeeld Noord-Europa, waardoor het economisch aantrekkelijker is om warm water te winnen uit geboorde putten, die vaak kilometers diep zijn. Paradoxaal genoeg zou de historische afhankelijkheid van fossiele brandstoffen in Nederland juist in het voordeel kunnen werken. 

“Om de juiste geothermische locaties te vinden, moeten we begrijpen hoe de ondergrond eruitziet. Dankzij de geschiedenis van de Nederlandse olie- en gasproductie hebben we over het algemeen een goed beeld van de ondergrond. In en rond voormalige olie- en gasgebieden, waar al seismische gegevens zijn verzameld, kunnen we die bestaande data gebruiken”, legt Vos uit. 

Veel van die gebieden liggen seismisch gezien buiten de stedelijke gebieden waar de geothermische warmtebronnen het meest nodig zijn om de warmtenetten te voeden. Het SCAN-project is mede opgezet om die blinde vlekken in de kennis van de ondergrond op te vullen. 

Energieonafhankelijkheid

Voor Nederland zou geothermische warmte een dubbel voordeel kunnen opleveren. Het land zou minder afhankelijk worden van gas, dat voornamelijk uit het buitenland komt, voor verwarming. Bovendien vereist geothermische warmte, die van nature een hoge temperatuur heeft, minder extra energie van warmtepompen. Voor een land met een elektriciteitsnet dat vrijwel constant onder druk staat, zou geothermische warmte daarom een ​​belangrijk voordeel kunnen bieden.

“Stadsverwarming in het algemeen, en geothermische verwarming in het bijzonder, stelt ons in staat investeringen in het elektriciteitsnet uit te stellen. Als iedereen in Nederland warmtepompen installeert en gebruikt, zal dat een enorme druk uitoefenen op een systeem dat al onder druk staat. Hoewel warmtepompen soms nodig zullen zijn in geothermische verwarmingssystemen, zal hun impact op het net kleiner zijn”, aldus Houwing. 

Houwing vervolgt: er is ook nog een aspect van energieonafhankelijkheid. “Geothermische energie is een bron die ons minder afhankelijk maakt van de import van andere energiebronnen. Geothermische energie is extreem lokaal, waardoor we minder kwetsbaar zijn. Ik denk dat dit erg belangrijk is voor het land als geheel, en natuurlijk ook voor het energiesysteem. Het maakt het systeem robuuster.”