Gigantische waterkoker maakt stadsverwarming flexibeler

Wat doe je met hernieuwbare elektriciteit als er zoveel wind- en zonne-energie beschikbaar is dat de elektriciteitsprijzen erg laag of zelfs negatief worden? In Diemen zetten wij die hernieuwbare elektriciteit om in warmte voor duizenden huishoudens. De elektrische waterkoker (E-boiler) fungeert als een slimme schakel tussen het stroomnet en het stadswarmtenet.

E-boiler versnelt verduurzaming

In Diemen, vlakbij Amsterdam, hebben wij een volgende stap gezet om de afhankelijkheid van stadsverwarming van fossiele brandstoffen te verminderen. Sinds de ingebruikname in maart 2026 levert de elektrische ketel (E-boiler) warmte aan de stadswarmtenetten van Amsterdam en Almere.

Het project is een voorbeeld van zogenaamde sectorkoppeling, waarbij verschillende onderdelen van het energiesysteem met elkaar worden verbonden: hernieuwbare elektriciteit wordt omgezet in warmte voor het stadswarmtenet, waardoor de beschikbare hernieuwbare elektriciteit zo efficiënt mogelijk wordt benut.

Het is ons doel om al onze warmtenetten fossielvrij te maken zegt Bart Dehue, manager Systeemstrategie en -ontwikkeling bij Vattenfall. "Om dat te bereiken, ontwikkelen we nieuwe fossielvrije warmtebronnen die het energiesysteem flexibeler maken."

De toekomst van stadsverwarming

Een betrouwbaar stadsverwarmingssysteem van de toekomst vereist een verscheidenheid aan warmtebronnen. Sommige, zoals geothermische energie of restwarmte van datacenters, kunnen het hele jaar door relatief stabiele warmte leveren. Andere, zoals de E-boiler, bieden flexibiliteit wanneer er veel hernieuwbare elektriciteit beschikbaar is. Gezamenlijk maken deze bronnen stadsverwarming robuuster, duurzamer en beter afgestemd op het elektriciteitsnet van de toekomst.

Van elektriciteit naar warmte

Eén grote waterkoker

De E-boiler wordt vaak omschreven als een gigantische waterkoker. Die vergelijking is treffend, hoewel de technologie iets anders werkt dan die van een reguliere waterkoker. In plaats van een metalen verwarmingselement te gebruiken, wekt de E-boiler warmte op door elektriciteit rechtstreeks door het water te leiden.

In Diemen hebben de stoomketels samen een capaciteit van 150 MW. Dat is ongeveer gelijk aan 150.000 reguliere waterkokers die tegelijkertijd aan staan.

Hernieuwbare elektriciteit

Wanneer er grote hoeveelheden hernieuwbare elektriciteit beschikbaar zijn en er voldoende capaciteit op het elektriciteitsnet is, zet de E-boiler die elektriciteit om in warmte voor woningen. Deze energie kan direct aan het stadsverwarmingsnet worden geleverd of worden opgeslagen in de grote thermische energieopslag­faciliteit op de locatie in Diemen. Hierdoor kunnen wij die energie opslaan voor later gebruik, bijvoorbeeld wanneer er minder hernieuwbare elektriciteit beschikbaar is voor de E-boiler of wanneer het net op volle capaciteit draait.

Kort samengevat:

  • De E-boiler zet elektriciteit om in warmte voor het stadsverwarmingsnet.
  • Het maakt gebruik van hernieuwbare elektriciteit wanneer de wind- en zonne-energieproductie hoog is.
  • Het kan direct warmte leveren of opslaan in thermische energieopslag.
  • Het verhoogt de flexibiliteit van het energiesysteem.
  • Het vermindert het gebruik van fossiele brandstoffen en daarmee de CO2-uitstoot.

E-boiler in één oogopslag

Infographic e-boiler

Technische specificaties:

  • Elke ketel is ongeveer 7 meter hoog en heeft een capaciteit van 50 MW.
  • Elke ketel heeft een volume van 36 m³, een leeggewicht van 17 ton en een bedrijfsgewicht van 31 ton. Het watervolume bedraagt ​​14 m³. De rest (22 m³) is gevuld met stikstof.
  • Het water in de ketel vormt een gesloten circuit. De in de ketel opgewekte warmte wordt via een warmtewisselaar aan het stadsverwarmingsnet afgegeven.

Gelijk aan jaarlijkse verbruik van circa 20.000 huishoudens

Onze centrale in Diemen kan voldoende energie opwekken om het jaarlijkse verbruik van circa 20.000 huishoudens in Amsterdam en Almere te dekken en zal naar verwachting ongeveer 15% van de jaarlijkse warmtevraag in de aangesloten stadswarmtenetten dekken.

Foto:
Op de voorgrond staat het gebouw waarin de elektrische boilers zijn ondergebracht. Op de achtergrond, links, bevindt zich de grote warmteopslagtank.

Waarom flexibiliteit zo belangrijk is

Naarmate de opwekking van wind- en zonne-energie blijft groeien, komen perioden met een overvloed aan hernieuwbare energie steeds vaker voor. Tijdens zulke perioden zijn de elektriciteitsprijzen vaak laag omdat er een ruim aanbod is. In 2025 registreerde Nederland bijvoorbeeld 584 uur met negatieve prijzen, 28 procent meer dan in 2024. Het gebruiken van die elektriciteit voor warmteproductie of opslag voor later gebruik is een effectieve manier om de waarde van hernieuwbare energie te maximaliseren.

Batterij voor hernieuwbare warmte

"Tijdens deze perioden hoeft een gasgestookte elektriciteits­centrale minder te draaien om warmte te leveren", legt Bart Dehue uit. "De E-boiler kan snel reageren door elektriciteit om te zetten in warmte, waardoor zowel het gasverbruik als de CO2-uitstoot worden verminderd . Op dagen met veel wind en/of zon fungeert de E-boiler, samen met de warmteopslag, als een gigantische batterij voor hernieuwbare warmte."

“De E-boiler is niet ontworpen om continu te werken. Je kunt hem zien als de flexibele schakel in ons verwarmingssysteem: snel, aanpasbaar en vooral waardevol wanneer de omstandigheden gunstig zijn.”

Bart Dehue, manager Systeemstrategie en -ontwikkeling bij Vattenfall

Lessen voor de industrie

De waarde van de E-boiler reikt verder dan stadsverwarming. De kennis die in Diemen is opgedaan, kan ook andere sectoren helpen bij de decarbonisatie. Veel industriële bedrijven moeten hun gasverbruik en CO2-uitstoot verminderen, met name voor processtoom en warmte die nog steeds worden opgewekt met gasgestookte ketels. E-boilers kunnen hierbij ook een rol spelen.

“Met de kennis en ervaring die we in Diemen hebben opgedaan, kunnen we ook de industrie ondersteunen bij de overgang naar E-boilers”, zegt Ruud Stevens, projectmanager bij Vattenfall Heat. “We begrijpen wat er nodig is om zo'n installatie te ontwikkelen, bouwen, exploiteren en onderhouden. Hierdoor kunnen we bedrijven helpen hun gasverbruik en CO2-uitstoot te verminderen wanneer er hernieuwbare elektriciteit beschikbaar is, en tegelijkertijd mogelijk hun energiekosten verlagen.”

Waardevolle inzichten

De E-boiler in Diemen laat zien hoe warmte en elektriciteit slimmer kunnen samenwerken. De installatie levert niet alleen vandaag de dag fossielvrije warmte, maar biedt ook waardevolle inzichten in hoe toekomstige energiesystemen meer geïntegreerd en flexibel kunnen worden.